Pojam geštalt je višeslojan i kompleksan, te adekvatna riječ koja bi obuhvatila punoću njegovog značenja ne postoji izvan njemačkog jezika. Radi toga, ovaj pojam se u različitim jezicima koristi u izvornoj formi. Njegovo osnovno značenje je „oblik, forma ili figura.“ Potpunije značenje proizilazi iz glagola gestalten što znači “dati oblik ili značajnu strukturu”. Geštalt je prema tome cjelovit oblik ili figura, koja ima strukturu i značenje. Na primjer, možemo reći da se ukupni geštalt automobila mijenja zavisno od toga da li je on pripremljen za utrku ili porodično putovanje.
U kontekstu geštalt terapije, geštalt ili cjelina uključuje cjelovitu stvar ili osobu koja se posmatra, njen kontekst i odnos između to dvoje. Npr. jedna pahulja snijega na tamnoj podlozi se posmatra potpuno drugačije od iste pahulje u kontekstu mnogih drugih pahulja za vrijeme mećave. Značaj i značenje pahulje zavise i ne mogu biti odvojene od konteksta u kojem se ona posmatra. Geštalt ili cjelovitost pahulje se sastoji od same stvari i njene veze sa sredinom. Njeno značenje proizilazi iz njenog odnosa sa pozadinom.
Geštalt se može posmatrati i kao cjelina koja se razlikuje od zbira njenih dijelova. Također, dio unutar cjeline se razlikuje od tog istog dijela koji se posmatra samostalno ili unutar druge cjeline. Dakle, da bismo shvatili određeno ponašanje ili situaciju, nije dovoljno samo analizirati je. Da bi se razumjela situacija u većem, opštem kontekstu, najvažnije je sintetičko gledište. Umjesto što obraćamo pažnju samo na detalje, možemo vidjeti i “cjelokupnu situaciju”. “Kontekst” je u geštaltu često važniji nego “tekst”.
Geštalt terapija ima svoje ishodište u geštalt psihologiji. Osnovni principi geštalt psihologije koji su uključeni u geštalt terapiju uključuju stajalište da ljudi struktuiraju svoja opažanja na način da organizuju cjelokupnost toga što opažaju na stvari koje su im trenutno interesantne i one koje to nisu (figura i pozadina). Stvarima koje su interesantne ljudi pridaju značenje, te ljudi pamte nezavršena iskustva bolje od onih koja su završena. Također, ljudi imaju prirodnu tendenciju da završavaju nedovršene zadatke i naprave smisao od nekompletnih informacija i situacija. Osnovna razlika između ove dvije discipline je ta što je geštalt psihologija akademska i eksperimentalna disciplina koja svoje nalaze i opise o načinu ljudskog opažanja nikada nije koristila u terapeutske svrhe.
Neke od osnovnih karakteristika geštalt terapije uključuju i viđenje da istinski objektivno posmatranje nije moguće (sam čin posmatanja mijenja posmatrani fizički objekat, baš kao što i puka prisutnost posmatrača mijenja ponašanje posmatranog subjekta). Geštalt se fokusira na sadašnjost i na budućnost za razliku od psihoanalize koja je više usmjerena na traženje uzroka za probleme u prošlosti. Također, jedna od njenih postavki je da je zadovoljstvo efektivnije od napora. U tradicionalnim verbalnim terapijama riječi prethode emociji. U geštaltu s druge strane, verbalizacija često izbija iz osjećaja.
